Manastir Sopoćani ili dom Svete Trojice, nedaleko od izvora reke Raške, podigao ga je kralj Stefan Uroš l (1243 – 1276). Manastir se nalazi 16 km od Novog Pazara. Freske manastira Sopoćani su pravo remek delo umetnosti, što je mnogo godina kasnije Sopoćanima donelo svetskku slavu. Danas je jedan od najznačajnijih srpskih kulturnih spomenika, koji je 1979. godine uvršćen na UNESKO – vu listu svetske baštine.

Manastir Gradac predstavlja ktitorsku zadužbinu kraljice Jelene koja je izgrađena od 1277 do 1282. godine za vreme vladavine njenog sina kralja Dragutina. Smešten je na uzdignutoj zaravni iznad Gradačke reke, na obodu šumovitih padina Golije. Udaljen je 21 km severozapadno od Raške i 12,5 km zapadno od Brvenika i Ibarskog puta.

Predstavlja nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture od izuzetnog značaja.

Manastir Studenica je remek delo iz 13.veka srpske srednjovekovne vladarske porodice Nemanjić. Manastir je bio duhovno – obrazovni centar srednjovekovne Srbije. U Studenici je osnovana prva bolnica na tlu Srbije sa besplatnim lečenjem. Pripada Eparhiji žičkoj Srpske pravoslavne crkve i predstavlja spomenik kulture od izuzetnog značaja. Godine 1986. UNESKO je uvrstio Studenicu u listu Svetske baštine. Manastir se nalazi 57 km od Kraljeva, a osnovao ga je Stefan Nemanja 1190. godine.

Manastir Stara Pavlica nalazi se na stenovitom brežuljku desne obale reke Ibar u neposrednoj blizini Nove Pavlice. Prošlost ovog spomenika je malo poznata. Nije utvrđeno kada je nastao ni ko je bio ktitor. Postoje pretpostavke da je podignut krajem IX ili početkom X veka na šta ukazuje činjenica da je posvećen Svetom apostolu Pavlu.
U istorijskim izvorima prvi put se pominje u XII veku u jednoj darovnoj povelji Stefana Prvovenčanog. Pavlica je bila muški manastir. Po arhitektonsko-prostornoj i konstruktivnoj koncepciji Stara Pavlica je jedinstven hram u Srbiji.

Manastir Končul ili Končulić se nalazi na levoj obali reke Ibar, nedaleko od Raške. Po predanju, osnovao ga je Stefan Nemanja oko 1175. godine. Manastir Končulj je posvećen Svetom Nikoli i stoga poznat u narodu pod imenom Nikoljača. Prvi put se pominje u Studeničkom tipiku, napisanom između 1207. i 1215. godine, kao manastir Svetog Nikole u Kaznovićima. Po osnivanju, manastir je imao veliki ugled, te je njegov iguman učestvovao u izboru igumana obliznjeg manastira Studenica. Poznato je da Sveti Sava proveo prvu noc svog bega za Hilandar na Svetoj Gori upravo u manastiru Končulju. U manastiru Končulj je nakon 1318. godine bilo sedište končulske ili ibarske Episkopije.

Manastir Đurđevi Stupovi, zadužbina velikog župana Stefana Nemanje, podignuta 1170/71. godine. Nemanja je ovaj manastir posvetio svetom Georgiju, u znak zahvalnosti za izbavljenje iz tamnice. Nalazi se na vrhu jednog brda u Rasu, kod Novog Pazara. Kralj Dragutin ga je kasnije obnovio i sagradio kulu sa kapelom.

Đurđevi Stupovi u Starom Rasu, jedan od najstarijih manastira u nekadašnjem prestonom području srednjevekovne Srbije, koji je podigao Stefan Nemanja u prvim godinama posle stupanja na presto velikog župana, svojom siluetom dominira dolinama Raške i Deževe. Nalazi se oko 4 km severozapadno od Novog Pazara. Silueta jedne impozantne kupole posađene na moćno postolje stubaca, lukova i zidova izgleda veličanstveno – vidi se sa desetine kilometara daljine. Manastir je podignut na samom vrhu istaknutog uzvišenja, a osobena arhitektura crkve Svetog Đorđa sa dve kule zvonika – stlpa – odredila je kasniji naziv i crkvi i manastiru – Đurđevi Stupovi.

Crkva Svetih apostola Petra i Pavla, poznatija kao Petrova crkva u Rasu, nalazi se na južnom obodu novopazarskog predgrađa Postenja, pet stotina metara zapadno od ušća Deževske reke u Rašku. Sagrađena je nad praistorijskim tumulusom koji je vekovima, sve do 1957. godine, skrivao dragocenu ilirsko-grčku ostavu s početka V veka pre naše ere, priloženu porodičnoj grobnici anonimnog uglednika iz redova rodovske aristokratije.

Na vrhu pomenute humke zasnovan je još u ranom srednjem veku hrišćanski hram. Pri njemu će biti uspostavljena i kroz duga stoleća srpske istorije pretrajavati katedra Raške eparhije. Ona se od 1020. godine nalazila u okvirima Ohridske arhiepiskopije, a od 1219. u sastavu je autokefalne srpske crkve. U njoj je 1346. godine stekla status mitropolije. U tom rangu će i ostati sve do stvaranja Raško-prizrenske mitropolije, početkom XIX veka, čije će sedište biti u gradu Prizrenu.

Altun-alem džamija /džamija sa zlatnim alemom – dragim kamenom/ nalazi se na srednjem delu Prvomajske ulice u Novom Pazaru, između nekada reprezentativnog Gazi Isa begovog hamama i novopazarske tvrđave. Ta ulica se zvala Stambolski /Carigradski/ drum, a cela četvrt u kome je ova ulica bio je u srednjem veku poznat kao Jeleč mahala, po Jeleču, srednjovekovnom gradu na planini Rogozni, u čijem pravcu je vodila današnja Prvomajska ulica. Ime Jeleč mahala se izgubilo u 17. veku i umesto njega se pominju džemati Altun-alem i Ahmed vojvoda. O istorijskom, urbanističkom i umetničkom značaju Altun-alem džamije u Novom Pazaru, koja je remek delo islamske arhitekture, pod zaštitom države od 1979. godine, svedoči i činjenica da je to najbolje očuvana džamija sa dvotravejnim tremom u bivšoj Jugoslaviji.

Stari Ras je naziv srpskog srednjovekovnog grada (tvrđave) i prestonice srpske srednjovekovne države Raške. Ostaci nekadašnje tvrđave nalaze se na lokalitetu Gradina, koje je udaljeno od Novog Pazara 11 km. Ovaj lokalitet sa Starim Trgovištem, kao i sa episkopskom crkvom Svetih apostola Petra i Pavla i manastirima Sopoćani i Đurđevi stupovi, predstavljao je istorijsko jezgro Raške, koja je ime dobila upravo po tvrđavi Ras.

Istorija i značaj Starog Rasa
Ime Ras najverovatnije potiče od naziva antičkog utvrđenja Arsa, koje pominje vizantijski istoričar Prokopije u 6. veku. Međutim, tvrđava Ras se prvi put spominje u delima vizantijskog cara Konstantina VII Porfirogenita, koji piše o njoj dok opisuje borbe između Srba i Bugara krajem 9. veka. Od kraja 12. i tokom 13. veka, Ras je predstavljao politički i kulturni centar srpske države i prestonicu prvih vladara iz dinastije Nemanjića.

Golija je najviša planina jugozapadne Srbije, pruža se u dužini od 32 km u obliku položenog latiničnog slova ”S”. Najviša tačka prirodnog dobra je Jankov kamen, koji je po jednim autorima visine 1833 m, a po drugim 1834 m. Jankov kamen dobio je naziv po Sibinjanin Janku, koji je vraćajući se sa Kosova polja, na najuzvišenijem vrhu planine ostavio kamen obeležje.

Kopaonik, najveća planina Centralne Srbije pruža se razgranatim grebenom u dužini od 82 km, pravcem od pobrđa iznad Kosovske Mitrovice, na severozapad preko niza vrhova viših od 1600 m, do najvišeg dela masiva tzv. Ravnog Kopaonika sa vrhovima: Gobelja (1934 m ), Karaman Vučak (1936 m), Suvo Rudište (1976 m) i Pančićev vrh (2017 m). Severna granica masiva odvojena je od masiva planine Željin Jošaničkom rekom i Kozničkom rekom. Sa zapadne strane duž celog grebena Kopaonika duboko je usečena dolina reke Ibar. Istočna strana omeđena dolinom reke Rasine i Toplice.